Translation (Çeviri), Transkripsiyon ve Transliterasyon

Çeviri, bir dildeki metnin anlamı korunacak şekilde başka bir dile aktarılmasıdır. Çeviriyi yapan kişi metne yeni anlamlar yükleyemez, bu metni çeviri olmaktan çıkarır ve yeni bir metin haline getirir. Kökeni başka bir yere aktarmak anlamına gelen Latince “translatio” kelimesinden gelir, bu nedenle terimin İngilizcede anlamını hala koruduğunu söyleyebiliriz.

Gelin şimdi açıklamamızı örneklendirelim.

Örnek: I have been looking for ways to get through this harsh period of my life, and that is how I found out about mindfulness meditation.

Hayatımın bu zorlu dönemini geçirmek için yollar arıyordum ve farkındalık meditasyonunu bu şekilde keşfettim.

Örnek 2: My friend Sarah is helping me move to my new apartment despite her hectic schedule. I couldn’t wish for a better friend.

Arkadaşım Sarah yoğun programına rağmen yeni daireme taşınmama yardım ediyor. Daha iyi bir arkadaş isteyemezdim.

Yukarıdaki örneklerde görebileceğimiz gibi, çeviri sürecinde cümle anlamını kaybetmemiş ve istenen şey olduğu gibi aktarılmıştır. Çevirmen (çeviri yapan kişi) cümleden bağımsız kelimeler ekleyip yeni bir cümle oluşturmamıştır. Daha iyi anlamak için aşağıda çevirinin ne olmadığını ve nasıl yapılamayacağını örneklendirdik.

Örnek: All of my friends came to my birthday party except for you.

Doğum günü partime katılmadın, ama sen dışında tüm arkadaşlarım geldi.

Bu cümlede “doğum günü partime katılmadın” kısmı orijinal cümleye ait değildir ve cümlenin anlamını tam olarak değiştirmese de çeviride yeri olamaz. Ancak bazen cümlenin anlamını korumak için bazı değişimler yapmak gerekebilir, çünkü İngilizce ve Türkçede kullanılan kalıplar çok farklı olabilmektedir. Özellikle deyim ve atasözlerinde bu durum çok sık görülür.

Örnek: You can’t continue life regretting your past actions. It’s no use crying over spilt milk.

Eski davranışlarından pişmanlık duyarak yaşamaya devam edemezsin. Son pişmanlık fayda etmez.

Yukarıdaki örnekte “dökülen süte üzülmenin faydası yok” gibi bir çeviri yapmak yerine aynı anlama gelen Türkçe atasözü mevcut olduğu için o atasözünün kullanılması daha uygun olmuştur.

Transkripsiyonu seslerin çevirisi olarak tanımlamak yanlış olmayacaktır ama bu ifadeyi açmamız gerekiyor. Konuşurken çok fazla ses çıkarırız ve bu seslerin hepsinin alfabede karşılığı yoktur. Örneğin İngilizce alfabede 26 harf ve 44 ses bulunmaktadır, bu da harflerin farklı okunuş şekillerine sahip olduğu anlamına gelir. Transkripsiyon kullanılarak bu kelimelerin okundukları gibi yazıya geçirilmeleri amaçlanır.

Sesin dili ile transkripsiyon dili aynı ise kelimeler yazıldığı gibi geçirilir, ancak bu iki dil aynı değilse sesteki dil hedef dilde anlaşılacağı şekilde yazıya geçirilir.

Transliterasyon ise yazı sistemleri ile alakalıdır. Dünya’da 370’ten fazla alfabe bulunmaktadır ve bunlardan Kiril alfabesi ve Gürcü alfabesi gibi bazıları Latin alfabesindeki harfleri kullanmadığı için göze özellikle yabancı gelirler. Bu durumun üstesinden gelmek için transliterasyon kullanılır.

Transliterasyon, bir alfabenin başka bir alfabeye göre uyarlanarak yazılmasıdır.  Örneğin Rusça dalga anlamına gelen “волна” Latin alfabesine “volna” olarak geçirilir ve bu şekilde farklı ana dillere sahip insanlar tarafından okunabilmesi sağlanır.

Ayrıntılı bir şekilde baktığımızda bu üç terimin birbirine benzemediğini görürüz, ancak insanların kafa karışıklığı yaşaması oldukça anlaşılırdır çünkü üçü de farklı şekillerde “çeviri” yapmaktır aslında. Translation (çeviri) anlamı başka dile çevirir, transkripsiyon sesi yazıya çevirir ve son olarak transliterasyon alfabeleri çevirir.

Terimleri iyice açıkladığımıza göre kullanım alanlarına geçebiliriz. Bu üç terimin kullanım alanları kesişebilir, fakat bir o kadar da farklı olabilirler.

Transkripsiyonda hedef ses aktarımı olduğu için en çok altyazılı izlediğimiz film ve dizilerde karşılaşırız. Sesli bloglar (podcast) çoğunlukla transkripsiyon desteği sağlayıp söylenenleri takip etmemizi kolaylaştırırlar. Son yıllarda iyice yaygınlaşan “speech-to-text” (konuşmadan yazıya) araçları da transkripsiyon kullanmaktadır. Gördüğünüz gibi, bu terimle yeni karşılaşıyor olsanız da hayatımızda oldukça yeri vardır!

Transliterasyon ise yoğunluklu olarak özel isimlerin başka bir alfabeye aktarılması için kullanılır. Örneğin ismi Japonca’da Kanji ile yazılan birisi Latin alfabesinin kullanıldığı bir ülkede resmi evraklarda ismini aynı şekilde kullanamayacağı için gerekli bir çeviridir. Aynısı yer isimleri için de geçerli olabilir: turistik bölgelerde yerel isimlerin transliterasyonlarıyla birlikte yazılması gidecekleri yeri bulmalarına yardım edecektir.

Translation (çeviri), diğer ikisine göre daha çeşitli kullanım alanlarına sahiptir. Dünya edebiyatından okuduğumuz her eser bir çeviridir ve altyazı ve dublajlar transkripsiyon oldukları kadar çevirilerdir de. En önemlisi, dil öğrenme sürecinde çeviri büyük önem taşır.

Çeviri, dil öğrenme sürecinde kullanabileceğimiz etkili yöntemlerden biridir. Çeviri alıştırmaları aracılığıyla çocuğunuz şu becerilerde gelişme gösterebilir:

Okuma ve yazma: Çeviri yaparak cümleleri ayrıntıyla parçalara ayıran çocukların okuma becerileri yükseliş gösterirken yazma becerileri de bununla birlikte gelişir. Hem ana dillerini hem de İngilizceyi daha etkili bir şekilde kullanmalarını sağlar.

Kelime bilgisi: Çeviri pratiği yaparken sık sık tanımadıkları kelimelerle tanışıp aşinalık geliştirmekte olan çocuklar bu kelimeleri daha kolay hatırlamaya yatkındırlar.

Dil bilgisi: Dil bilgisi çocukları özellikle zorlayabilir, çünkü dillerin yapısı birbirlerinden o kadar farklıdır ki Türkçede bir kurala denk gelen başka bir kural İngilizcede olmayabilir. Bu durumda kafalarında denklik kurmaları zorlaşacaktır. Çeviri, dil bilgisi kurallarının iki dildeki karşılıklarını birlikte göstererek konunun çok daha iyi anlaşılmasını sağlar.

Kültürel bilinç: Çeviri aynı zamanda kültürel nüansları ortaya çıkarır. Aynı cümleyi iki farklı dilde görmek dildeki nezaket kuralları gibi çeşitli farklılıkları görünür kılar. Yapılan bir çalışmaya göre çeviri yöntemini kullanarak yeni bir dil öğrenen öğrenciler bu yöntemi kullanmayanlara göre daha derin kültürel bilince sahip olmuşlardır.

Peki yalnızca çeviri alıştırmaları ile dil öğrenilebilir mi? Öğrenilebilir ancak önerilmez, çünkü çocukların İngilizceyi içselleştirmelerini engeller. İngilizce öğrenirken hedeflenen amaç öğrencilerin dili benimseleridir, bu yüzden çeviri yöntemi tek başına kullanılırsa olumsuz etkileri olacaktır. Bu durumun önüne geçmek için İngilizce öğrenirken çeviri alıştırmalarının yanında başka alıştırmalar yapmaya da dikkat etmeliyiz. Böylece İngilizce öğrenirken beynimiz dilin her yönüyle karşılaşacak ve o yönlerde gelişme sağlayarak dili bütün bir şekilde öğrenmemizi sağlayacaktır.

Çocuğunuzun İngilizce öğrenmeye başlamasını istiyor ama sevmeyeceğinden endişeleniyor musunuz? Novakid’in deneyimli öğretmenleriyle çocuğunuz onun ihtiyaçlarına özel olarak planlanmış eğlenceli derslerle İngilizce en iyi şekilde öğrenebilir. Şimdi kaydolun ve çocuğunuzun İngilizce yolculuğunu başlatın.